Giữa trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh nhộn nhịp, Đình Sơn Trà vẫn lặng lẽ tồn tại như một “bảo tàng sống” của văn hóa tín ngưỡng Nam Bộ. Hơn 160 năm qua, ngôi đình không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng mà còn là điểm tựa tinh thần, gắn kết cộng đồng người Quảng trên đất Sài Gòn.
Dấu ấn hơn 160 năm của cộng đồng người Quảng
Tọa lạc tại số 113A Nguyễn Phi Khanh, phường Tân Định, quận 1, Đình Sơn Trà (tên đầy đủ: Sơn Trà Đình Tín Nghĩa Hội) được hình thành từ thập niên 1860 bởi cộng đồng cư dân gốc Quảng Nam – Đà Nẵng, đặc biệt là những người thuộc Ba Xã từ bán đảo Sơn Trà.
Đây là giai đoạn những lưu dân bắt đầu hành trình vào vùng đất Gia Định – Sài Gòn lập nghiệp trong bối cảnh biến động lịch sử. Không chỉ mang theo hành trang mưu sinh, họ còn đem theo tín ngưỡng thờ Thành Hoàng bổn cảnh cùng khát vọng xây dựng một không gian cộng đồng gắn bó, tương trợ lẫn nhau.
Tên gọi “Tín Nghĩa Hội” chính là sự kết tinh của tinh thần ấy – đề cao chữ tín, trọng nghĩa tình và sự đùm bọc giữa những con người xa quê. Trải qua hơn một thế kỷ rưỡi, ngôi đình không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là biểu tượng của sự bền bỉ văn hóa, nơi lưu giữ ký ức cộng đồng qua nhiều thế hệ.
Không gian kiến trúc mang đậm hồn đình Nam Bộ
Đình Sơn Trà mang đậm dấu ấn kiến trúc đình làng Nam Bộ truyền thống với mái ngói cong vút, hệ thống hoành phi, câu đối được chạm khắc tinh xảo, thể hiện rõ nét mỹ thuật dân gian.
Không gian thờ tự được bài trí trang nghiêm với bàn thờ chính đặt ở trung tâm, kết hợp các chi tiết trang trí tông đỏ – vàng đặc trưng, tạo nên sự hài hòa giữa yếu tố linh thiêng và gần gũi đời sống. Dù nằm giữa khu vực đô thị sầm uất, ngôi đình vẫn giữ được vẻ tĩnh lặng, trở thành nơi người dân tìm đến để cầu bình an, sức khỏe và sự an yên trong tâm hồn.
Không chỉ mang giá trị vật thể, đình còn là nơi lưu giữ các giá trị phi vật thể như lễ nghi, tập tục, sinh hoạt cộng đồng – những yếu tố làm nên bản sắc văn hóa Nam Bộ qua thời gian.
“Ngựa Trời Gắp Lửa” – Khi ký ức Trung thu sống lại giữa phố thị
Những năm gần đây, Đình Sơn Trà không ngừng làm mới mình bằng các hoạt động văn hóa sáng tạo, thu hút sự quan tâm của cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.
Nổi bật trong số đó là triển lãm “Ngựa Trời Gắp Lửa – Thắp lại ký ức” diễn ra từ ngày 23/8 đến 12/10/2025. Sự kiện đã phục dựng công phu hơn 40–50 chiếc lồng đèn Trung thu cổ theo mẫu cách đây hơn 100 năm, với nhiều hình dáng đặc trưng như ngựa trời (bọ ngựa), rồng dài 20m, cá chép, châu chấu, cua, thỏ…
Không gian khoảng 80m² của hội quán đình được biến thành một “ngôi nhà Trung thu xưa”, nơi ánh đèn lồng lung linh hòa cùng bánh kẹo dân gian, trà nóng và những góc trang trí hoài cổ. “Chúng tôi mong muốn đưa ký ức tuổi thơ trở lại, để người trẻ có thể cảm nhận được vẻ đẹp văn hóa truyền thống theo cách gần gũi nhất”, đại diện nhóm tổ chức chia sẻ.
Triển lãm mở cửa từ 14h đến hơn 20h30 mỗi ngày, thu hút hàng trăm lượt khách tham quan, trở thành điểm check-in văn hóa độc đáo giữa lòng thành phố hiện đại.
Kết nối cộng đồng trong đời sống đương đại
Không chỉ dừng lại ở giá trị lịch sử, Đình Sơn Trà ngày nay còn đóng vai trò như một cầu nối cộng đồng, nơi gặp gỡ của các dòng họ, tổ chức xã hội và những người quan tâm đến văn hóa truyền thống.
Ngày 29/3/2026, đình đã đón đoàn đại biểu đến viếng thăm và dâng hương, thể hiện lòng tri ân đối với các bậc tiền nhân. Sự hiện diện của ông Nguyễn Văn Hòa – Trưởng Ban Quản lý Đình Sơn Trà; đại diện Hội đồng Họ Mai Việt Nam với ông Mai Quốc Bình (Phó Chủ tịch Hội đồng Họ Mai Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Họ Mai TP. HCM), ông Mai Đình Kiêm (Phó Chủ tịch Hội đồng Họ Mai TP. HCM); cùng các Ủy viên Ban Chấp hành: bà Mai Hoan, bà Mai Phi, bà Mai Ngọc Anh, ông Mai Quang Mỹ, ông Mai Đại Triều; và các thành viên: ông Nguyễn Thanh Phong (cháu ngoại Chủ tịch Tôn Đức Thắng), bà Nguyễn Trà Mi – Tổng Giám đốc Công ty TNHH Du lịch Thiên Niên Kỷ, cùng nhiều doanh nhân, trí thức và hậu duệ các dòng họ đã góp phần khẳng định vai trò kết nối đa thế hệ của không gian này.
Những hoạt động như vậy không chỉ mang ý nghĩa nghi lễ mà còn góp phần lan tỏa giá trị văn hóa – lịch sử của ngôi đình trong bối cảnh xã hội hiện đại.
Giữ hồn di sản giữa dòng chảy đô thị hóa
Trong nhịp phát triển nhanh chóng của đô thị, những công trình như Đình Sơn Trà trở nên ngày càng quý giá. Đây không chỉ là nơi lưu giữ các giá trị kiến trúc, mỹ thuật mà còn là “kho ký ức sống” nuôi dưỡng đạo lý “uống nước nhớ nguồn” cho các thế hệ hôm nay.
Ban Quý tế cùng cộng đồng địa phương đang nỗ lực bảo tồn, trùng tu và tổ chức thêm nhiều hoạt động văn hóa nhằm gìn giữ và phát huy giá trị của di sản. Việc bảo tồn không chỉ dừng ở gìn giữ hiện trạng, mà còn là cách để di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại.
Trong dòng chảy không ngừng của Thành phố Hồ Chí Minh, Đình Sơn Trà vẫn hiện diện như một “cột mốc văn hóa”, nhắc nhớ về cội nguồn và bản sắc. Giữ được những không gian như thế cũng chính là giữ lại hồn cốt của Sài Gòn xưa giữa lòng thành phố hôm nay.
