Nhắm đến Intel để tăng cường vị thế dẫn đầu của Hoa Kỳ trong cuộc chiến chip Trung Quốc, chính quyền Trump đang đàm phán để mua cổ phần tại Intel, báo hiệu một kỷ nguyên mới về sự thống trị công nghệ do nhà nước hậu thuẫn khi cuộc đua bán dẫn Mỹ-Trung đang nóng lên từng ngày.
Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung ngày càng khốc liệt, thông tin chính quyền Donald Trump cân nhắc mua cổ phần trực tiếp tại Intel đã gây chấn động giới công nghệ và tài chính toàn cầu. Bloomberg đưa tin rằng các cuộc đàm phán diễn ra sau cuộc họp căng thẳng nhưng mang tính chiến lược giữa Tổng thống Donald Trump và Giám đốc điều hành Intel Lip-Bu Tan – chỉ vài ngày sau khi Trump yêu cầu Tan từ chức vì các khoản đầu tư công nghệ của Trung Quốc.
Động thái này không chỉ mang ý nghĩa “giải cứu” một tập đoàn đang suy giảm sức mạnh, mà còn báo hiệu sự dịch chuyển lớn trong chính sách công nghiệp bán dẫn của Mỹ: từ quan sát, điều tiết sang tham gia trực tiếp vào thị trường.
Nếu thành công, động thái này có thể định hình lại cán cân quyền lực trong cuộc đua bán dẫn toàn cầu và giành lại vị thế dẫn đầu ngành bán dẫn của Hoa Kỳ.
Intel – Từ đỉnh cao đến tiệm cận đáy trong công nghệ
Từ đỉnh cao quá khứ, Intel từng là bá chủ không thể tranh cãi trong thị trường vi xử lý PC và server. Thế nhưng, từ sau 2015, hãng liên tục chậm chân trong việc triển khai công nghệ tiến trình 10nm, 7nm, để TSMC (Đài Loan) và Samsung (Hàn Quốc) vượt lên dẫn đầu.
Cụ thể, Nvidia thống trị GPU và chip AI, TSMC dẫn đầu sản xuất theo hợp đồng, còn AMD ngày càng chiếm thị phần CPU. Và từ đó, Intel không còn là “người cầm trịch” trong cuộc đua lĩnh vực công nghệ và trên thương trường.
Ngày nay, giá trị thị trường của Intel đã giảm từ 288 tỷ đô la vào năm 2020 xuống còn 104 tỷ đô la vào năm 2025, và biên lợi nhuận của hãng đã giảm một nửa.
Tuy nhiên, theo Mark Patterson, nhà phân tích chính sách bán dẫn tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế: “Intel vẫn là một tài sản chiến lược của Hoa Kỳ, ngay cả khi họ đã mất đi vị thế. Nếu Washington để Intel suy yếu hơn nữa, Mỹ có nguy cơ mất năng lực sản xuất chip cốt lõi vào tay châu Á.”
Bối cảnh đầu tư và thị trường của ngành bán dẫn toàn cầu
Hiện nay, chip bán dẫn không chỉ dùng cho smartphone, PC mà còn là nền tảng cho AI, quốc phòng, xe tự hành, máy tính lượng tử và hạ tầng số. Việc kiểm soát thiết kế và sản xuất chip hiện là yếu tố quyết định sức mạnh quốc gia và quyền lực công nghệ toàn cầu.
Ở góc độ cạnh tranh địa chính trị: Trung Quốc đầu tư hàng chục tỷ USD/năm vào SMIC và các công ty bán dẫn nội địa, hướng tới tự chủ công nghệ để xây dựng năng lực tự cung tự cấp chip. EU tung gói 43 tỷ euro với “Đạo luật Chip châu Âu”. Nhật Bản và Hàn Quốc đang tăng cường sự thống trị trong lĩnh vực chip nhớ và chip logic, đồng thời liên kết với Mỹ trong chuỗi cung ứng.
Trong khi thị trường chip toàn cầu dự kiến sẽ vượt quá 1 nghìn tỷ đô la vào năm 2030, Hoa Kỳ phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản và EU. (Theo McKinsey, 2022).
Nếu Hoa Kỳ nắm giữ cổ phần tại Intel, đó sẽ là một tín hiệu cho thế giới thấy rằng Hoa Kỳ sẵn sàng cạnh tranh theo cùng một điều kiện – hỗ trợ các công ty của mình bằng cả chính sách và vốn. Điều này cũng sẽ làm sâu sắc thêm sự cạnh tranh công nghệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc.
Thỏa thuận Nhà Trắng – Intel: Từ đối đầu sang hợp tác
Tuần trước, TT Trump đã công khai chỉ trích mối quan hệ của CEO Intel Lip-Bu Tan với các công ty công nghệ Trung Quốc, một số có liên quan đến quân đội. Vài ngày sau, hai người đã gặp nhau tại Nhà Trắng để đàm phán kín, không tập trung vào xung đột mà là hợp tác, bàn bạc khả năng Mỹ mua cổ phần trực tiếp tại Intel – động thái vừa là cứu trợ, vừa là đặt cược chiến lược.
Intel từ chối bình luận trực tiếp, nhưng tái khẳng định cam kết của mình đối với vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực sản xuất của Hoa Kỳ. Người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai gọi các báo cáo này là suy đoán, nhưng không phủ nhận – ám chỉ rằng các cuộc thảo luận vẫn đang diễn ra đúng mực và thực chất.
Động thái này diễn ra sau thỏa thuận của TT Trump với Nvidia và AMD, cho phép xuất khẩu chip AI bị hạn chế công năng sang Trung Quốc để đổi lấy việc chính phủ Hoa Kỳ nhận được một phần doanh số. Các cuộc đàm phán với Intel cho thấy chính quyền đang chuyển từ giám sát theo quy định sang tham gia trực tiếp vào thị trường.
Sau cuộc tại Nhà Trắng giữa TT Trump và CEO Tan, cổ phiếu Intel lập tức phản ứng tích cực, tăng 7% trong phiên giao dịch thường kỳ, thêm 2,6% sau giờ đóng cửa.
Dự án siêu nhà máy Ohio: Biểu tượng của hứa hẹn và trì hoãn
Intel từng công bố dự án khu phức hợp sản xuất chip trị giá 28 tỷ USD tại Ohio, kỳ vọng trở thành “Silicon Heartland” – trung tâm sản xuất, sẽ là nền tảng cho sự độc lập trong lĩnh vực chip của Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, dự án đã bị chậm 5 năm so với kế hoạch. Giờ đây, với việc sản xuất bị trì hoãn đến năm 2030-2031, dự án đã trở thành một đề tài cảnh báo về những khó khăn trong việc tái thiết nền sản xuất tiên tiến trong nước.
Nếu chính phủ thực sự rót vốn và nắm cổ phần, đây có thể là cú hích để dự án trở lại quỹ đạo, giúp Mỹ giành lại những gì đã mất trong hoa học, công nghệ và sản xuất chip tiên tiến.
Lợi ích chiến lược của việc Mỹ nắm cổ phần Intel
Cú bắt tay hợp tác của chính phủ Mỹ và Intel sẽ khôi phục vị thế sản xuất trong nước và giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng châu Á.
Khoản đầu tư của chính phủ sẽ giúp Intel đẩy nhanh tiến độ nghiên cứu, nâng cao năng lực sản xuất chip AI, cạnh tranh trực tiếp với Nvidia và TSMC.
Về tín hiệu đối ngoại, Mỹ sẵn sàng áp dụng “chủ nghĩa dân tộc công nghệ”, tương tự cách Trung Quốc trợ cấp SMIC và Hàn Quốc hậu thuẫn Samsung.
Đối với góc độ lòng tin thị trường, việc cổ phiếu Intel bật tăng cho thấy nhà đầu tư tin rằng “bàn tay chính phủ” có thể đưa Intel quay lại đường đua trường kỳ, lắm chông gai nhưng đầy hứa hẹn.
Rủi ro và chỉ trích
Tuy nhiên, chiến lược táo bạo này không tránh khỏi nhiều rủi ro. Trong khi những người ủng hộ coi đây là một sự bảo vệ cần thiết cho chủ quyền công nghệ của Hoa Kỳ, những người chỉ trích cảnh báo về:
Biến dạng thị trường: Sự can thiệp trực tiếp của chính phủ có thể bóp méo cạnh tranh, khiến các quyết định kinh doanh bị chính trị hóa.
Bất ổn chính trị: Mỗi nhiệm kỳ chính quyền mới có thể thay đổi định hướng, tạo ra sự thiếu ổn định dài hạn.
Phản ứng quốc tế: EU, Nhật Bản hay Trung Quốc có thể coi đây là một bước leo thang, từ đó đẩy mạnh hơn chính sách trợ cấp nội địa.
Nguy cơ “quốc hữu hóa ngầm”: Intel có thể đánh mất sự linh hoạt của doanh nghiệp tư nhân.
Dù sao, với cuộc đua bán dẫn toàn cầu ngày càng gay gắt, những người ủng hộ lập luận rằng việc không hành động sẽ mang lại rủi ro lớn hơn nhiều.
Tác động toàn cầu
Chi tiết vẫn chưa được tiết lộ – quy mô cổ phần, nguồn tài trợ và liệu chính phủ Trump có nắm quyền biểu quyết của Intel hay không vẫn chưa rõ ràng. Bất kỳ thỏa thuận nào cũng có thể yêu cầu sự hợp tác
Sự chấp thuận của Quốc hội, thêm một lớp chính trị vào một quyết định vốn đã nhạy cảm. Tuy nhiên, thị trường đang lạc quan. Sự tăng vọt của cổ phiếu Intel cho thấy các nhà đầu tư tin rằng sự hậu thuẫn của chính phủ có thể đẩy nhanh quá trình phục hồi của công ty.
Nếu Mỹ mua cổ phần tại Intel, chuỗi cung ứng chip toàn cầu sẽ bước vào giai đoạn cạnh tranh quyết liệt hơn, Trung Quốc có thể đẩy mạnh hơn chiến lược “Made in China 2025” về bán dẫn, đồng minh phương Tây như EU và Nhật Bản sẽ phải lựa chọn: tiếp tục dựa vào năng lực sản xuất của Mỹ, hay tăng tốc đầu tư để tránh phụ thuộc.
Khả năng chính quyền Mỹ sở hữu cổ phần tại Intel không chỉ là một “giải cứu doanh nghiệp” mà còn là một bước ngoặt trong chính sách công nghiệp bán dẫn của Hoa Kỳ.
Nếu thành công, thương vụ sẽ giúp Intel tăng tốc sản xuất, đặc biệt trong lĩnh vực chip AI, củng cố năng lực công nghệ của Mỹ trong kỷ nguyên cạnh tranh địa chính trị, gửi đi thông điệp mạnh mẽ rằng Mỹ sẵn sàng “chơi theo luật” của Trung Quốc và các đối thủ: kết hợp chính sách + vốn nhà nước để bảo vệ lợi thế công nghệ.
Tuy nhiên, đi kèm là rủi ro về thị trường, chính trị và quan hệ quốc tế. Trong cuộc đua bán dẫn trị giá nghìn tỷ USD, quyết định của Washington với Intel sẽ là phép thử cho tương lai vai trò của chính phủ trong nền công nghiệp công nghệ cao toàn cầu.
NGUYỄN XANH